დაასახელეს სამი ფაქტორი, რომლებმაც შესაძლოა დემენციის განვითარება 13 წლით გადაავადოს – ახალი კვლევა
დემენციის განვითარების ზოგიერთი რისკ-ფაქტორის შეცვლა შეუძლებელია — მათ შორისაა გენეტიკური წინასწარგანწყობა. თუმცა არსებობს ფაქტორები, რომელთა კონტროლიც ადამიანს შეუძლია. ახალი კვლევის თანახმად, შუახნის ასაკში არტერიული წნევის კონტროლი, დიაბეტის თავიდან აცილება და მოწევისთვის თავის დანებება შესაძლოა დემენციის განვითარებას მნიშვნელოვნად გადაავადებდეს.
კვლევის ავტორებმა 12 409 ადამიანის ჯანმრთელობის მონაცემები შეისწავლეს და დაადგინეს, რომ ნორმალური არტერიული წნევა, დიაბეტის არქონა და მოწევისგან თავის შეკავება დემენციის განვითარების დაახლოებით 13 წლით გადავადებასთან იყო დაკავშირებული.
მკვლევრების შეფასებით, ეს სამი ფაქტორი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა 45-დან 65 წლამდე ასაკში. მათი თქმით, შედეგები კიდევ ერთხელ მიუთითებს, რომ შუახნის ასაკში ჯანმრთელობაზე ზრუნვას შესაძლოა ხანგრძლივი გავლენა ჰქონდეს ადამიანის კოგნიტურ ჯანმრთელობაზე.
კვლევაში სხვა ფაქტორებიც შეისწავლეს
მეცნიერებმა დემენციის რისკთან დაკავშირებული რამდენიმე სხვა გარემოებაც გააანალიზეს. მათ შორის იყო ასაკი, სქესი, წარმომავლობა, ფიზიკური აქტივობის დონე და APOE4 გენის არსებობა — გენეტიკური ფაქტორი, რომელიც ალცჰაიმერის დაავადების განვითარების რისკს ზრდის.
კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ აღნიშნული სამი ფაქტორი — მაღალი არტერიული წნევა, დიაბეტი და მოწევა — ადრეული სიკვდილიანობის რისკთანაც იყო დაკავშირებული.
მკვლევრების განმარტებით, ეს რისკ-ფაქტორები დემენციის განვითარებასთან აქამდეც ყოფილა დაკავშირებული, თუმცა წინა კვლევებში ისინი ხშირად სხვა ფაქტორებთან ერთად განიხილებოდა. სამივე მათგანი, საბოლოოდ, გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობას უკავშირდება.
ქალებსა და კაცებს შორის განსხვავებაც გამოიკვეთა
კვლევის ფარგლებში საინტერესო განსხვავებები გამოვლინდა სხვადასხვა დემოგრაფიულ ჯგუფს შორის.
ქალებმა, რომლებსაც სამივე მნიშვნელოვანი რისკ-ფაქტორი ნორმალური არტერიული წნევა, დიაბეტის არქონა და მოწევისგან თავის შეკავება ჰქონდათ, კვლევის დაწყებიდან დემენციის გარეშე საშუალოდ 18.1 წელი იცოცხლეს. კაცებში ეს მაჩვენებელი 16.6 წელი იყო.
ამასთან, თეთრკანიან მონაწილეებს შორის დემენციის გარეშე ცხოვრების საშუალო ხანგრძლივობამ 19.6 წელი, ფერადკანიან მონაწილეებს შორის კი 16 წელი შეადგინა.
მკვლევრების შეფასებით, შედეგები მიუთითებს, რომ გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობაზე ზრუნვა ყველა დემოგრაფიული ჯგუფისთვის მნიშვნელოვანია, თუმცა მისი გავლენა სხვადასხვა ჯგუფში შესაძლოა განსხვავდებოდეს.
კვლევა მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს არ ამტკიცებს
მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ კვლევა არ არის საკმარისი იმის დასამტკიცებლად, რომ მაღალი წნევის, დიაბეტის ან მოწევის აღმოფხვრა პირდაპირ იწვევს დემენციის განვითარების გადავადებას.
ამის მიუხედავად, კვლევის შედეგები აძლიერებს მოსაზრებას, რომ გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობის შენარჩუნება, არტერიული წნევის კონტროლი, დიაბეტის პრევენცია ან მართვა და მოწევისთვის თავის დანებება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შუახნის ასაკში.
კვლევის ავტორების დასკვნით, 45 წლის შემდეგ ამ ფაქტორებზე ყურადღების გამახვილებამ შესაძლოა ხელი შეუწყოს არა მხოლოდ გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობის, არამედ კოგნიტური ფუნქციების უფრო ხანგრძლივად შენარჩუნებას.
კვლევა სამეცნიერო გამოცემაში Neurology Open Access გამოქვეყნდა.