სიცხე გაუსაძლისი გახდება: პლანეტა პროგნოზირებულზე გაცილებით სწრაფად თბება – შვეიცარიელი მეცნიერების საგანგაშო დასკვნა
ციურიხის ტექნიკური უნივერსიტეტის (ETH Zürich) მკვლევრებმა კლიმატური მოდელების შეფასების სრულიად ახალი მეთოდი შეიმუშავეს. შედეგებმა აჩვენა, რომ ნახშირბადის ემისიების (CO2) მიმდინარე დონის შენარჩუნების შემთხვევაში, დედამიწა მეოთხედით (25%-ით) უფრო სწრაფად გათბება, ვიდრე აქამდე ვარაუდობდნენ.
- მეცნიერების განმარტებით, წინა გამოთვლები დროებითმა ბუნებრივმა მოვლენებმა დაამახინჯა. შედეგად, საუკუნის ბოლოსთვის ტემპერატურის მოსალოდნელი 2.6°C-ით მატების სანაცვლოდ, კაცობრიობა 3.25°C-ით დათბობის რეალური საფრთხის წინაშე დგას. ამის შესახებ ავტორიტეტული სამეცნიერო გამოცემა New Scientist-ი წერს.
რატომ აღმოჩნდა წინა პროგნოზები მცდარი?
აქამდე მეცნიერები კლიმატური მოდელების სიზუსტეს დედამიწის ტემპერატურის ისტორიულ მონაცემებთან შედარებით ამოწმებდნენ. თუმცა, გერგანა გიულევას ხელმძღვანელობით მომუშავე ჯგუფმა დაადგინა, რომ 1981 წლიდან 2014 წლამდე არსებულ მაჩვენებლებზე არსებითი გავლენა იქონია კლიმატის ბუნებრივმა ცვალებადობამ – კერძოდ, მოვლენა “ლა-ნინიამ”, რომელიც ოკეანის ზედაპირულ წყლებს დროებით აგრილებს.
ამ კლიმატური ანომალიის გამო, მრავალი მოდელი, რომელიც უფრო ძლიერ დათბობას პროგნოზირებდა, კლიმატის ცვლილების მთავრობათაშორისი ექსპერტთა ჯგუფის ბოლო ანგარიშის მომზადებისას უსამართლოდ უარყვეს, როგორც “არარეალისტური”. შვეიცარიელმა მკვლევრებმა ეს ბუნებრივი რყევები გაფილტრეს და აღმოაჩინეს, რომ სწორედ ადრე უარყოფილი, “პესიმისტური” სცენარები აღმოჩნდა ყველაზე ზუსტი.
ისტორიული ცდომილებების გასწორებასთან ერთად, მეცნიერებმა კლიმატის ცვლილების შესაფასებლად სრულიად ახალი გზა გამოიყენეს. კერძოდ, ისინი დაეყრდნენ კოსმოსური თანამგზავრების მონაცემებს, რომლებიც 2001 წლიდან აგროვებენ ინფორმაციას.
ეს ორბიტალური ხელსაწყოები ზომავენ დედამიწის ენერგეტიკულ ბალანსს – ანუ იმას, თუ რამდენი მზის სითბო შემოდის ატმოსფეროში და რამდენი აირეკლება უკან, კოსმოსში. უშუალოდ ატმოსფეროში ჩარჩენილი სითბური ენერგიის გაზომვა გაცილებით ზუსტ სურათს იძლევა, ვიდრე უბრალოდ ოკეანისა თუ ხმელეთის ზედაპირზე ტემპერატურის ცვლილების მეთვალყურეობა.
იმ კლიმატურმა მოდელებმა, რომლებიც ყველაზე ზუსტად ემთხვევა თანამგზავრულ დაკვირვებებს, აჩვენეს: ნახშირბადის (CO2) დონის გაორმაგების შემთხვევაში, პლანეტა გაცილებით სწრაფად და მკვეთრად გათბება, ვიდრე აქამდე გვეგონა.
“თუმცა, სანამ საბოლოო დასკვნებს გამოვიტანთ, ჩვენი შედეგები სხვადასხვა წყაროდან მიღებული დამატებითი მტკიცებულებებით უნდა გადამოწმდეს” – განმარტავს კვლევის ავტორი, გერგანა გიულევა.
გრძელვადიანი კატასტროფული შედეგები დედამიწისთვის
განახლებული გამოთვლით, ნახშირბადის კონცენტრაციის გაორმაგება მოკლევადიან პერსპექტივაში ტემპერატურის საშუალოდ 2.25°C-ით მატებას გამოიწვევს (ნაცვლად ოფიციალურ პროგნოზებში არსებული 1.8°C-ისა). სიდნეისა და ოსლოს უნივერსიტეტების ექსპერტებმა ამ მიდგომას უკვე უწოდეს დასაბუთებული და რაციონალური ნაბიჯი თანამედროვე კლიმატოლოგიისთვის.
თუმცა, მეცნიერები აფრთხილებენ საზოგადოებას, რომ ეს მხოლოდ კლიმატის დროებითი რეაქციაა. მომდევნო ათწლეულებში გააქტიურდება სხვა ბუნებრივი მექანიზმებიც – მათ შორის ოკეანეების შემდგომი გათბობა და ყინულების მასშტაბური დნობა. თუ კაცობრიობა ატმოსფეროდან ნახშირბადის აქტიურ გამოდევნას არ დაიწყებს, დედამიწის გრძელვადიანმა კლიმატურმა მგრძნობელობამ შესაძლოა, მომდევნო ათასწლეულების განმავლობაში კატასტროფულ 7°C-იან დათბობამდეც კი მიგვიყვანოს.