მეცნიერებმა დაბერების წინააღმდეგ ახალი გზა იპოვეს – შესაძლებელია თუ არა უჯრედების გაახალგაზრდავება
ბიოლოგიური დაბერება დიდი ხნის განმავლობაში ადამიანის ორგანიზმის ბუნებრივ და პრაქტიკულად შეუქცევად პროცესად მიიჩნეოდა. თუმცა, თანამედროვე გენეტიკური და ეპიგენეტიკური კვლევები სულ უფრო მეტ მტკიცებულებას აგროვებს, რომ ასაკთან დაკავშირებული ზოგიერთი ცვლილების უჯრედულ დონეზე შეცვლა შესაძლოა შესაძლებელი იყოს.
ამ მიმართულების ერთ-ერთი ცნობილი მკვლევარია ჰარვარდის სამედიცინო სკოლის პროფესორი დევიდ სინკლერი, რომლის კვლევებიც ე.წ. უჯრედულ რეპროგრამირებას უკავშირდება.
რა ხდება უჯრედებში ასაკის მატებასთან ერთად?
სინკლერის მიერ განვითარებული „ინფორმაციული“ თეორიის მიხედვით, დაბერებისას პრობლემა მხოლოდ დნმ-ის დაზიანება არ არის. დროთა განმავლობაში შესაძლოა დაირღვეს ეპიგენეტიკური მექანიზმებიც – სისტემები, რომლებიც უჯრედს ეხმარება, იცოდეს, რომელი გენები უნდა იყოს ჩართული და რომელი არა.
მარტივად რომ ვთქვათ, უჯრედს შეიძლება ჰქონდეს იგივე გენეტიკური ინფორმაცია, მაგრამ მისი „წაკითხვის სისტემა“ თანდათან შეიცვალოს.
რა არის OSK?
მეცნიერები იკვლევენ სამი ფაქტორის – OCT4, SOX2 და KLF4-ის (OSK) – გამოყენებას უჯრედების ნაწილობრივი რეპროგრამირებისთვის.
იდეა ისაა, რომ უჯრედის მთლიანად ღეროვან უჯრედად გარდაქმნის ნაცვლად, მისი „ბიოლოგიური პროგრამა“ ნაწილობრივ გაახალგაზრდავდეს და მან ძველი ფუნქცია შეინარჩუნოს.
ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა ამ მიდგომის მიმართ დიდი ინტერესი გამოიწვია. მათ შორის, მკვლევრებმა თაგვების დაზიანებულ მხედველობის ნერვში ფუნქციის აღდგენის შესაძლებლობა აჩვენეს.
2026 წელს ამ მიმართულებამ მნიშვნელოვანი ეტაპი გადალახა. ადამიანებზე დაიწყო პირველი კლინიკური კვლევა გენური თერაპიის გამოყენებით, რომელიც უჯრედების ნაწილობრივი რეპროგრამირების იდეას ეფუძნება. კვლევის ერთ-ერთი სამიზნე თვალის დაავადებებია, მათ შორის გლაუკომა.
თუმცა, ეს ჯერ ექსპერიმენტული მკურნალობაა და არ არსებობს მტკიცებულება, რომ მეცნიერებმა ადამიანებში მთლიანად „შეაბრუნეს“ დაბერება. კვლევის მთავარი მიზანია პირველ რიგში უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის შეფასება.
მეცნიერებისთვის მთავარი კითხვა ახლა აღარ არის მხოლოდ ის, რატომ ვბერდებით, არამედ შესაძლებელია თუ არა ასაკთან დაკავშირებული უჯრედული დაზიანების ნაწილის აღდგენა.
პასუხი ჯერ საბოლოოდ უცნობია, თუმცა 2026 წელს ადამიანებზე დაწყებული პირველი კლინიკური კვლევები აჩვენებს, რომ უჯრედების „გაახალგაზრდავების“ იდეა ლაბორატორიული ექსპერიმენტებიდან უკვე კლინიკური მედიცინისკენ გადადის.